Food Valley Society
Get connected with the members of Food Valley NL

Geen onderzoek ACM en Europese Commissie naar prijzen food- en agrisector

Nysingh update: geen onderzoek naar prijzen food en agrisector Published: 25-01-2018

In zijn brief van 13 oktober 2017 heeft de minister van EZ aan de Tweede Kamer laten weten dat de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Europese Commissie geen (nieuw) sectoronderzoek en ook geen onderzoek naar de inkoopmacht van ketens van agrarische producten zullen doen. De Tweede Kamer had daar eind 2016 om verzocht. De achtergrond van dat verzoek was gelegen in de prijsvorming bij supermarkten en dat maar een klein deel van de supermarktprijs terecht komt bij de producenten.

Motie

In de motie Van Gerven van 22 december 2016 werd overwogen dat uit onderzoek van Wageningen Economic Research (voorheen: LEI) blijkt dat supermarkten veel meer op elkaar letten bij de prijsvorming dan op ontwikkelingen in de keten. Ook is daarin vermeld dat uit Europees onderzoek blijkt dat slechts een klein deel van de prijs in de supermarkt bij de producent terecht komt.

De regering werd daarom verzocht om een vervolgonderzoek te initiëren naar welk deel van de winkelprijs en welk deel van de marge van een aantal representatieve Nederlandse primaire producten naar de verschillende schakels in de ketens gaan, en in hoeverre prijsveranderingen voor deze producten op het boerenerf en in de winkel meebewegen. Tevens is de regering gevraagd om na te gaan wat de mogelijkheden zijn om te komen tot een eerlijkere prijsvorming in de keten, met bijzondere aandacht voor de positie van de primaire producent.

Zoals hierboven aangegeven past dit verzoek van de Tweede Kamer in het proces rondom de initiatiefnota “Een eerlijke boterham, over het versterken van de voedselketen”. In die iniatiefnota wordt aangegeven:

“Om er voor te zorgen dat de agrarische sector behouden blijft voor Nederland is het belangrijk dat de boer, tuinder en visser hier een eerlijke boterham verdienen. Daarom wil de initiatiefnemer ervoor zorgen dat eerlijke afspraken (van boer tot consument) over duurzaamheid, dierenwelzijn en de prijs die daar tegenover staat gemaakt worden in de keten. Willen wij als samenleving een eerlijk product, dan moeten boer, tuinder en visser ook een eerlijke boterham kunnen verdienen.

De huidige marktstructuur kent te veel belemmeringen voor die eerlijke boterham. (…) Dit systeem resulteert erin dat inkomens van boeren, tuinders en vissers ernstig onder druk staan en zij het hoofd amper boven water kunnen houden. Bovendien wordt hun innovatieve kracht afgestompt. De agro-nutriketen is een krachtig onderdeel van de Nederlandse economie, maar door haar relatief kleinschalige karakter heeft die keten meer mogelijkheden nodig om zichzelf overeind te houden en om onderling samen te kunnen werken.”

ACM en Commissie: geen aanwijzingen voor onderzoek

Uit de brief van de minister blijkt dat de ACM geen aanwijzingen heeft die een onderzoek rechtvaardigen op grond van de Mededingingswet. Wel wordt aangegeven dat een hernieuwd onderzoek, zoals gedaan in 2014 (zie https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/13680/Prijsvorming-van-voedsel) mogelijk is, maar wel de vrijwillige medewerking van bedrijven uit de sector vergt. Daarbij merkt de minister op dat getwijfeld kan worden over de respons en daarom de waarde van het onderzoek. Ook wordt aangegeven dat de ACM uit de eigen praktijk geen aanleiding heeft om aan te nemen dat een hernieuwd onderzoek tot andere inzichten zal leiden.

Ten aanzien van het verzoek aan de Europese Commissie om een onderzoek te doen, wordt in de brief vermeld dat de Commissie heeft aangegeven dat een sectoronderzoek zowel capaciteits- als lastenintensief is voor zowel de Commissie als de bedrijven. Als er voldoende concrete aanwijzingen zouden zijn dat er overtredingen zijn van het mededingingsrecht, zou de Commissie wel een onderzoek starten. Die aanwijzingen zijn er niet.

LTO en Wageningen Economic Research

Voorts volgt uit de brief dat de minister ook heeft gesproken met LTO en Wageningen Economic Research. Deze organisaties hebben aangegeven geen meerwaarde te zien in nieuw onderzoek, omdat ze niet verwachten dat de uitkomsten van een nieuw onderzoek met dezelfde parameters nieuwe informatie zal opleveren.

HLF Food Supply Chain

De minister wijst er nog op dat op Europees niveau in het werkprogramma van de High Level Forum for a Better Functioning Food Supply Chain (Forum op hoog niveau voor een beter werkende voedselvoorzieningsketen; in feite een voortzetting van het vorige Forum) een onderzoek is opgenomen naar het ontwikkelen van een food euro-indicator. Dit Forum is door de Commissie opgericht in 2015 en staat de Commissie bij in de opstelling van het industriebeleid in de voedingsmiddelensector en in de ontwikkeling van daarmee verband houdende beleidsmaatregelen die bijdragen tot een betere werking van de voedselvoorzieningsketen. De thema’s die in dit Forum aan bod komen zijn onder meer: concurrentievermogen van de voedselvoorzieningsketen en het MKB, duurzaamheid, innovatie en prijzen.

Wat betreft de food euro-indicator: die moet inzicht geven in de verdeling van de marges in de voedselketen. Het doel is om inzichtelijk te maken of de consumentenprijzen gerelateerd zijn aan de ontwikkeling van de prijzen op de grondstofmarkten, bewustzijn creëren over de totstandkoming van voedselprijzen, misvattingen uit de weg ruimen, het analyseren van ontwikkelingen en trends en het verbeteren van transparantie in de keten. Nederland is betrokken bij het onderzoek en Wageningen Economic Research zal actief deelnemen om, volgens de minister van EZ, ervoor te zorgen dat er in het onderzoek voldoende aandacht wordt besteed aan de Nederlandse situatie. De eerste resultaten van het onderzoek worden in 2018 verwacht.

Prijsverdeling heikel punt

De verdeling van de prijzen in de keten blijft een heikel punt. Er is al jaren veel te doen over de lage prijzen die primaire producenten ontvangen. Het rapport uit 2014 van het onderzoek dat in opdracht van de ACM is uitgevoerd naar de prijsvorming van voedsel gaf geen aanleiding voor verdere acties. Naar aanleiding van het rapport van 2014 dat in opdracht van de ACM is uitgevoerd naar de prijsvorming van voedsel stelde de ACM vast: “Elke schakel in de voedselketen van boer tot supermarkt maakt maximaal 3% winst. Boeren hebben relatief vaak de laagste winstmarge. Het lijkt erop dat er nergens in de keten onevenredig veel winst wordt gemaakt. Dat is één van de conclusies van het LEI in een studie naar de marges in de voedselketen. Het LEI voerde deze studie uit in opdracht van de Autoriteit Consument & Markt.” De Tweede Kamer blijft zich met dit onderwerp bezighouden. Dat zal met deze brief van de minister niet eindigen.

Het standpunt van de ACM en de Europese Commissie laat overigens onverlet dat zij op elk moment onderzoeken kunnen starten naar kartelvorming in de foodsector, zoals in het verleden al is gebeurd.

Meer informatie

Voor meer informatie over dit onderwerp of andere vragen op het gebied van mededinging of food kunt u contact opnemen met Ekram Belhadj, E: ekram.belhadj@nysingh.nl |  T: 038 425 92 07 | M: 06 53 98 53 75 of Cees Dekker, E: cees.dekker@nysingh.nl | T: 038 425 92 07 | M: 06 10 01 75 80. Zij zijn gespecialiseerd in het mededingingsrecht en EU Food Law en maken deel uit van de Marktgroep Food & Agri van Nysingh.