Food Valley Society
Get connected with the members of Food Valley NL

Wegvallen suikerquotum biedt Nederlandse chemie kansen

Published: 04-09-2014

In 2017 vervalt het suikerquotum in de Europese Unie en mag iedereen zoveel suiker produceren als hij wil. Dit biedt Nederland, topproducent op het gebied van suikerhoudende gewassen als suikerbiet, maïs en aardappel, interessante kansen. Naast hun toepassing in voedsel en veevoer kunnen suikers dienen als vervanging van fossiele grondstoffen voor de productie van chemicaliën en materialen. Wageningen UR verwacht dat deze duurzame grondstoffen in de toekomst van groot belang kunnen zijn voor de chemische industrie.

Nederlandse boeren zijn top-suikerproducenten: niet alleen verbouwen ze veel suikergewassen, ook weten ze hieruit zeer hoge opbrengsten per hectare te realiseren. Suikerbieten, maar ook zetmeelhoudende gewassen als maïs, tarwe en aardappelen, vormen een belangrijke bron van suikers. Suiker is in Nederland dus in vele varianten beschikbaar en kan uit allerlei gewassen verkregen worden. Wageningen UR onderzocht welke Nederlandse gewassen het meest geschikt zijn om suikers uit te maken door de productie per hectare en ook zaken als logistiek, teeltmogelijkheden en nevenstromen te vergelijken. Uitgaande van een ton vers gewas bleek suikerbiet veruit de meeste suiker per hectare op te leveren.

Suiker als bron voor chemicaliën en materialen
Suikers zijn een bekende grondstof voor voedsel en veevoer. Minder bekend is het feit dat suikers interessante bronnen zijn voor allerhande chemicaliën en (bio)plastics. Suikers kunnen bijvoorbeeld worden omgezet in polymelkzuur (PLA), een bioplastic dat toepasbaar is in verpakkingen. Wanneer bioraffinage, het verwaarden van álle waardevolle componenten uit een gewas, slim ingezet wordt, hoeft het gebruik van suikers voor de chemie niet te concurreren met voedsel-en veevoerproductie. De totale financiële opbrengst van het gewas kan voor een boer bovendien hoger uitpakken wanneer een deel van de grondstoffen door de chemie wordt benut.

Nieuwe processen en bouwstenen voor de chemie
Wageningen UR onderzocht welke processen slim ingezet kunnen worden om grondstoffen te verwerken tot suikers voor de chemie. Deze processen hoeven niet identiek te zijn aan de verwerking tot ‘humane suikers’: produceert men nu uit suikerbiet kristalsuiker, voor de chemische industrie is het goedkopere tussenproduct diksap mogelijk geschikter. Per chemische bouwsteen is het van belang de meest geschikte keten te ontwerpen. Wageningen UR heeft een aantal voorbeeldketens, zoals de route van melkzuur uit maïs en ethanol uit tarwe, verder uitgewerkt. Ook is een inschatting gegeven van de hoeveelheid suiker die nodig is om de Nederlandse chemie in de toekomst van grondstoffen te voorzien.

Potentiële verschuiving in teeltgebieden
Naast onderzoek naar inzetbare gewassen en hun suikeropbrengst, bekeek Wageningen UR de potentie voor de suikerbietenteelt en de suikermarkt in Nederland en Europa. De EU als geheel teelde in 2013 1,46 miljoen hectare suikerbiet en produceerde ongeveer 16,3 miljoen ton suiker: bijna 10% van de totale wereldsuikerproductie uit suikerbiet en -riet. Met het vervallen van de suikerquota ontstaat binnen enkele jaren een nieuwe situatie. Op dit moment importeert Europa netto nog veel suiker (circa 10% van de behoefte), in de toekomst zou dit kunnen veranderen in een netto exportpositie. Met name Noordwest-Europa heeft een uitstekend klimaat voor de teelt van suikerbieten.

Wageningen UR schat op basis van modelberekeningen in dat het areaal suikerbieten met 10% kan toenemen in Europa en met 14% in Nederland. Of dit ook daadwerkelijk gebeurt, is afhankelijk van verschillende ontwikkelingen. Zo zal afschaffing van de melkquota in 2015 waarschijnlijk zorgen voor meer ‘grondhonger’ in met name de Nederlandse melkveehouderij. Voor bedrijven met een gewasrotatie kan meer suikerbieten produceren aantrekkelijk zijn, mits er geen vruchtwisselingsproblemen optreden. Internationale vraag- en aanbodontwikkelingen en de daarmee samenhangende prijzen voor suikerbieten en andere akkerbouwgewassen spelen ook een belangrijke rol.

Prijsontwikkeling
Tot nu toe zijn er verschillende prijsniveaus voor quotum- en buitenquotumsuiker. Buitenquotumsuiker wordt op dit moment gebruikt voor de productie van bio-ethanol en voor andere industriële toepassingen. Als het quotum wegvalt, zal er grofweg eenzelfde suikerprijs ontstaan voor ‘humane’ en ‘non-food’ toepassingen. Met als gevolg dat humane suiker goedkoper wordt en non-food-suiker, inzetbaar voor onder meer de chemie, duurder. Suiker zou daardoor in principe minder aantrekkelijk worden voor non-food toepassingen. Dit probleem is geheel of gedeeltelijk op te lossen door als suikerindustrie de chemische industrie aantrekkelijke contracten aan te bieden op basis van dun- of diksap uit suikerbieten als grondstof in plaats van de duurdere grondstof kristalsuiker.

Wageningen UR