Food Valley Society
Get connected with the members of Food Valley NL

Quinoa na de hype

Published: 01-12-2014, | Member: GreenFood50®

Quinoa staat op dit moment volop in de belangstelling bij de Westerse consument als superfood. Maar de potentie is veel groter. Veredelaars, boeren en levensmiddelentechnologen hebben belangstelling voor dit ‘pseudograan’.

Quinoa (zaad van de plant Chenopodium quinoa) is van oudsher een van de belangrijkste voedingsmiddelen van de Inca’s in de Andes. De zaadjes, kleine afgeplatte ronde korrels, zijn glutenvrij en rijk aan proteïne en vezels. Bovendien bevatten ze in een uitgebalanceerde verhouding van alle acht essentiële aminozuren die volwassen mens nodig heeft. Dat maakt quinoa erg gezond. Sinds een paar jaar is het gewas dan ook bezig met een opmars als superfood en tegenwoordig is het wereldwijd verkrijgbaar. Vooral ‘hipsters’ zijn er dol op.

Niet alleen consumenten die een gezond eetpatroon naleven, hebben belangstelling voor dit product. De Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) van de Verenigde Naties riep 2013 uit als jaar van de quinoa. Het gewas kan namelijk bijdragen aan het verbeteren van de wereldvoedselvoorziening. Niet alleen vanwege de hoge voedingswaarde, maar ook omdat de planten kunnen worden geteeld op plaatsen waar geen andere gewassen willen groeien door verzilting van de grond. In de gangbare akkerbouw in Europa kan quinoa bovendien een waardevolle aanvulling zijn op het bestaande teeltschema aardappelen, suikerbieten en tarwe.

Veredeling
Rond 1990 startte Wageningen UR Plant Breeding met de veredeling van quinoa voor de teelt in West-Europa. In de eerste fase van de veredelingsprogramma’s werd gekeken naar de mogelijkheden om de teelt onafhankelijk te maken van het aantal uren zonlicht zodat het gewas niet alleen vlak bij de evenaar is te telen. De volgende fase was om de zaadjes vrij te maken van saponine, een bittere stof die quinoa van nature beschermt tegen vogelvraat.

Dankzij de veredeling zijn er nu drie quinoa-rassen beschikbaar voor de teelt in Europa. Het Franse bedrijf AbbottAgra heeft de licentierechten van deze Wageningse rassen en dit bedrijf geeft sublicenties uit aan telers in onder andere Nederland, Frankrijk, Engeland, België en Duitsland. In 2014 was het totale teeltareaal in Europa rond de 1.500 hectare.

Eiwitextractie
De West-Europese quinoa gaat vooral naar de consument als superfood. Maar er zijn veel meer mogelijkheden voor dit product. Bij Wageningen UR Food & Biobased Research werkt onderzoeker Marcel Minor aan de eiwitextractie van quinoa. Hij vertelt: “De samenstelling van de aminozuren is heel mooi. Quinoa bevat eiwitten die wat betreft aminozuren veel beter aansluiten bij de behoefte van de mens dan eiwitten uit andere granen. Dat maakt het interessant om deze eiwitten te isoleren uit dit zaad.”

Op dit moment werkt Wageningen UR aan drie zaken: het isoleren van de eiwitten, het in kaart brengen van de functionaliteit van de eiwit- en de andere fracties en het ontwikkelen van toepassingen voor deze eiwitten. Er wordt daarbij in eerste instantie gekeken naar het proces van de zogenaamde droge fractionering van eiwitten uit quinoa. Dit proces heeft als voordeel dat het duurzamer en goedkoper is dan natte fractionering. Minor: “We hebben de droge fractionering inmiddels aardig onder de knie. De volgende stap is het industrieel maken van dit proces.”

Naast het fractioneren werkt de onderzoeksgroep van Minor ook aan toepassingsmogelijkheden voor de quinoa-eiwitten. “We denken dat er veel mogelijkheden zijn. Zo heeft een groep studenten bijvoorbeeld een chocolademelk-achtige drank ontwikkeld waarin deze waardevolle eiwitten zijn verwerkt. Ook werken we aan babyvoeding met quinoa-eiwit. We verwachten dat er de komende tijd meer toepassingen zullen komen voor de quinoa-eiwitten, zoals voor de verrijking van vla of soep.”

Maar niet alleen de eiwitten zijn interessant. “Ook de zetmeelfractie uit quinoa heeft potentie”, stelt Minor. “De zetmeelkorrels zijn namelijk relatief klein en dat biedt nieuwe textuurmogelijkheden voor levensmiddelen. Ook als geleermiddels zien wij perspectief.”

Veelzijdig ingrediënt
Ondertussen begint quinoa als ingrediënt zijn weg naar de voedingsbedrijven te vinden. GreenFood50 uit Wageningen ontwikkelt nieuwe toepassingen. Marc Arts, directeur van GreenFood50 vertelt: “Quinoa is interessant voor een groot aantal toepassingen, zeker nu er een saponine-vrije, niet bittere variant op de markt is. Wij werken met een zogenaamde volkoren quinoa, dit in tegenstelling tot de quinoa uit de Andes waarvan de saponine-bevattende zemelen moeten worden verwijderd door processing. Er zijn veel mogelijkheden voor zowel de hele korrel als voor de verschillende fracties. Naast de hoge voedingswaarde is quinoa ook een interessant ingrediënt voor glutenvrije producten.”

Arts: “Op dit moment wordt volkoren quinoa al gebruikt in de atletensalade van het Nederlandse Topsportrestaurant in Papendal en in spelt-quinoa crackers. Daarnaast is het product te gebruiken als ingrediënt in maaltijdsalades, spreads, soepen, bakkerijproducten en ontbijtproducten. Ook zijn er baby- en peutervoedingsproducten waarin quinoa wordt toegevoegd vanwege de hoge voedingswaarde en zijn er kant-en-klaar maaltijden in ontwikkeling met quinoa als toevoeging voor de verbetering van de ‘bite’.”

GreenFood50 gebruikt betrekt quinoa van akkerbouwers in Noordwest Europa en werkt daarbij samen met de Dutch Quinoa Group. “De West-Europese quinoa is een lokaal product. Dat is een belangrijk duurzaamheidsargument”, aldus de directeur van GreenFood50. In december 2014 opent het bedrijf een nieuwe R&D-faciliteit in Wageningen en daar zullen de komende tijd nieuwe toepassingen worden ontwikkeld.

Gewas voor zilte grond
Ondertussen werken de veredelaars bij Wageningen UR verder aan nieuwe rassen voor de teelt op verzilte gronden in het project ‘‘Salt tolerant Quinoa for food in China, Vietnam and Chile‘. Robert van Loo, onderzoeker bij Wageningen UR Plant Breeding: “Steeds meer landbouwgrond wordt onbruikbaar omdat het zoutgehalte stijgt door stijging van de zeespiegel en zeewaterinfiltratie, slechte bemesting en/of droogte. Inmiddels is ruim een miljoen hectare grond zodanig verzilt dat er geen of nauwelijks gewassen meer op willen groeien. Quinoa wordt al heel lang geteeld in de Andes, juist ook op zoute gronden en langs zoutmeren. Daardoor hebben quinoa-planten een hoge zouttolerantie. Sommige rassen kunnen zelfs met zoutwaterirrigatie (met een zoutgehalte van 50% van zeewater) groeien. Deze nieuwe rassen bieden mooie kansen voor boeren in gebieden waar geen andere gewassen willen groeien.”

In september 2014 werd het project bekroond met een Securing Water for Food Grand Challenge Award. De prijs bestaat uit de financiering van het zouttolerantie project voor de komende drie jaar met een bedrag van 500.000 dollar. Van Loo: “In dit project ontwikkelen we lokale productieketens voor quinoa. Maar dat niet alleen. We gaan ook veel aandacht besteden aan de begeleiding en opleiding van kleine boeren. Met deze nieuwe quinoa-rassen kunnen we bijdragen aan een betere voeding voor veel mensen in gebieden waar voedsel schaars is. Dit gewas maakt bovendien een hoger inkomen mogelijk voor boeren op verzilte gronden. Quinoa draagt zo bij aan een oplossing van het grote wereldvoedselvraagstuk.”

Meer informatie:

Dossier Quinoa, Wageningen UR
Quinoa, Foodinfo Foundation

Greenfood50